De Ongelooflijke Podcast

In deze aflevering van de Ongelooflijke Podcast bespreken Anton de Wit en Stefan Paas het leven en de radicaliteit van Franciscus van Assisi. De gesprekken gaan over zijn omgang met dieren, de spanning tussen bezit en vrijheid, en de relevantie van zijn radicale daden in de huidige tijd. De sprekers verkennen de spanning tussen het beeld van een 'knuffelbare' heilige en zijn werkelijke, extreme keuzes rondom bezitloosheid, zijn visioenen en zijn publieke breuk met zijn vader. Daarnaast wordt de spirituele impact van zijn leven besproken, waaronder zijn relatie met de natuur, de stigmata en de verschuiving naar een meer menselijke Christus in de kunstgeschiedenis.

In deze aflevering verkennen de sprekers de diepe verbinding tussen de kosmos en de menselijke ervaring. De discussie begint bij de ontdekking van de oerknal door Georges Lemaître en de wetenschappelijke implicaties van een beginpunt in de tijd, waarbij de spanning tussen natuurkunde, religie en het concept van een 'ontwerper' centraal staat. Het gesprek verschuift vervolgens naar de impact van technologie en AI op onze samenleving, de verantwoordelijkheid van de mens in het kader van klimaatverandering en de hoop die voortkomt uit de veerkracht van het leven. De sprekers reflecteren op de grenzen van wetenschappelijke vooruitgang en de unieke positie van de mens binnen de enorme tijdlijn van het universum.

Deze aflevering analyseert de politieke verschuivingen in Duitsland, met een focus op de opkomst van de extreemrechtse partij AfD in deelstaten zoals Saksen-Anhalt. De discussie belicht hoe sociaaleconomische factoren, de erfenis van de DDR en de erosie van sociale cohesie bijdragen aan dit politieke succes. Daarnaast wordt de complexe rol van religie besproken, waarbij de historische ontkerkelijking in Oost-Duitsland en de infiltratie van kerken door de Stasi centraal staan. De gasten reflecteren op de noodzaak van maatschappelijke weerbaarheid die van onderop moet groeien om de democratische rechtsorde te beschermen.

Frederique Hegger vertelt over de tragische dood van haar man Michael na een zeer korte periode van ziekte door een hersentumor. Ze beschrijft het proces van de eerste symptomen, de diagnose en hoe zij probeerden mooie momenten te creëren, zoals hun bruiloft, ondanks de naderende deadline. Het gesprek verdiept zich in het omgaan met het terminale ziekteproces, het betrekken van haar jonge dochter bij het verlies en de daaropvolgende rouwverwerking. De sprekers onderzoeken hoe klassieke schrijvers zoals Cicero en Augustinus thema's van rouw en troost behandende, en hoe persoonlijke groei en een nieuwe 'bezielingsdrang' kunnen voortvloeien uit een aardverschuiving in het wereldbeeld.

In deze aflevering bespreekt Christophe Vermecken de reacties op zijn bekering en zijn nieuwe boek, 'Het gebeurt. Het gebeurt elke dag'. Hij reflecteert op de spanning tussen een rationele, apologetische benadering van het geloof en de ervaring van het mysterie, waarbij hij de beperkingen van louter intellectuele verdediging onderzoekt. Het gesprek beweegt zich verder naar de complexe relatie tussen fictie, verbeelding en waarheid. De sprekers verkennen hoe mythen en narratieve elementen diepe, non-fictieve waarheden kunnen bevatten, om uiteindelijk te eindigen bij persoonlijke reflecties op wonderen, gebed en de conclusie dat de liefde het grootste wonder is.

In dit gesprek met Ian McGilchrist onderzoeken we de theorie dat de moderne mens zichzelf kwijt is geraakt door een disbalans tussen de linker- en rechterhersenhelft. De overmatige dominantie van de analytische linkerhemisfeer leidt tot een focus op abstractie, utiliteit en bureaucratie, wat bijdraagt aan een groeiende zingevingcrisis. McGilchrist bespreekt hoe deze disbalans onze verbinding met de werkelijkheid, natuur en het sacrale heeft aangetast. Hij reflecteert op de noodzaak van een terugkeer naar traditie en introduceert het concept 'hoopvol pessimisme': het erkennen van de huidige wereldproblemen als de eerste stap naar echte verbetering.

In deze aflevering bespreken de presentatoren de terugkeer van religie en metafysische strijd in de wereldpolitiek, met de focus op het nieuwe boek van Beatrice de Graaf. De discussie belicht hoe westerse mogendheden de impact van religieuze ideologieën vaak onderschatten, waarbij specifieke voorbeelden worden aangevoerd uit de Iraanse revolutie en de Russische oorlog tegen Oekraïne. Daarnaast wordt geanalyseerd hoe christelijke symboliek door rechtspopulistische bewegingen in Europa wordt ingezet als identitair wapen. De aflevering verkent de vervlechting van religie en politiek, de verschuiving binnen het Vaticaan van 'rechtvaardige oorlog' naar 'rechtvaardige vrede', en de complexe wisselwerking tussen seculiere rationaliteit en religieuze overtuiging.

In deze aflevering onderzoeken filosoof Emanuel Rutte, astrofysicus Heino Falke en biofysicus Kees Dekker de complexe relatie tussen wetenschap en geloof. Centraal staat het fine-tuning argument, waarbij de uiterst nauwkeurige afstelling van natuurconstanten wordt besproken als een mogelijke aanwijzing voor intentionaliteit en een bewuste maker. De discussie verkent hoe de schoonheid van wiskundige patronen en de oerknaltheorie niet noodzakelijkerwijs botsen met religieuze overtuigingen, maar juist kunnen leiden tot diepe verwondering. De sprekers reflecteren op de revival van godsbewijzen in de analytische wijsbegeerte en de persoonlijke reis van intellectuele zoektocht naar een betekenisvol wereldbeeld.

In deze aflevering bespreken experts de verschuivende wereldorde, waarbij de rol van de Verenigde Staten als bondgenoot en 'wereldpolitieagent' onder druk staat. De discussie belicht de overgang van een stabiele pentarchie naar een competitieve tripolaire machtsbalans tussen de VS, China en Rusland, vergelijkbaar met een strijd op een biljarttafel. Daarnaast wordt dieper ingegaan op de Russische politiek onder Poetin en de opkomst van China als nieuwe wereldmacht via de 'Thucydides-trap'. De sprekers analyseren de erosie van democratische normen in de VS en benadrukken de noodzaak voor Europa om strategische soevereiniteit te verwerven en een positieve visie op de eigen cultuur te ontwikkelen.

Deze aflevering van de Ongelooflijke Podcast onderzoekt de huidige zingevingscrisis in de westerse samenleving. Experts zoals psychiater Dirk de Wachter en auteur Esther van Venema reflecteren op hoe het wegvallen van religieuze en collectieve structuren heeft geleid tot een gevoel van leegte, individualisering en existentiële kwetsbaarheid. De discussie behandelt de filosofische implicaties van de 'dood van God', waarbij de enorme individuele verantwoordelijkheid en de zoektocht naar verbinding bij millennials centraal staan. De sprekers analyseren hoe het ontbreken van een groot gemeenschappelijk verhaal kan leiden tot spirituele armoede, maar ook hoe een nieuwe focus op waarden als genade, verzoening en een 'life purpose' essentieel is voor mentale gezondheid.

Deze aflevering van de Ongelooflijke Podcast is een bloemlezing van de beste gesprekken uit zeven jaar, met onder andere fragmenten van Arjen Lubach en Herman Finkers. De segmenten verkennen verschillende perspectieven op geloof, variërend van het rationalisme van Lubach tot de acceptatie van het absurde door Finkers. De aflevering bespreekt daarnaast religie en spiritualiteit in een seculier Nederland, de spirituele zoektocht van rapper Typhoon en de spanning tussen rationaliteit en poëtische beleving. Ook de persoonlijke ervaringen van Lieke Marsman met spiritualiteit tijdens ziekte en de filosofie van Pascal komen aan bod.

In deze aflevering reflecteert historicus Aretjan Boekestein op zijn pensioen, zijn carrière als docent en de impact van de podcast op zijn leven. Hij deelt persoonlijke herinneringen aan zijn beginjaren bij het NRC Handelsblad, de invloed van zijn vader en zijn intellectuele vorming in een liberaal-christelijk milieu. Het gesprek verschuift naar diepere politieke en filosofische thema's, waaronder de spanning tussen nationale identiteit en Europese integratie, de theorieën van Reinhold Niebuhr over macht en moreel realisme, en de geopolitieke complexiteit van de moderne wereld. De aflevering sluit af met een reflectie op de kracht van klassieke muziek en de waarde van bescheidenheid.

In dit interview met predikant Wijnand Zondag staat de balans tussen levensernst en goddelijke bevrijding centraal. Het gesprek verkent zijn persoonlijke reis van hoogleraar naar predikant, waarbij hij reflecteert op zijn roeping, de veranderende relatie van de gereformeerde kerk met de media en de strijd tegen vooroordelen over een beklemmende geloofswereld. De diepte van het gesprek wordt bereikt wanneer Zondag spreekt over persoonlijke crises, waaronder zijn strijd met depressie en het tragische verlies van zijn dochter door een verkeersongeluk. Hij deelt hoe hij in deze periodes van rouw en Godverlorenheid troost vond en de noodzaak van openheid over verdriet bespreekt.

In deze aflevering deelt Mirjam Polak haar aangrijpende ervaringen met de cultuurschok en de trauma's die zij ervoer na haar terugkeer uit Libanon naar Nederland. Ze bespreekt de extreme contrasten tussen de chaos en economische instabiliteit in Libanon — getekend door de havenexplosie van Beirut — en de georganiseerde, maar voor haar soms spiritueel lege, Nederlandse samenleving. Het gesprek verdiept zich in Mirjam's persoonlijke transitie, van haar religieuze opvoeding in Zeeland tot haar werk als counselor en het oprichten van de 'The Light of Dawn Foundation'. Daarnaast reflecteert ze op complexe thema's zoals politieke polarisatie, de rol van Hezbollah en haar visie op het Israëlisch-Palestijnse conflict, waarbij ze waarschuwt voor een theologische blinde vlek binnen Nederlandse christelijke kringen.

In deze aflevering onderzoeken de gasten de opkomst van sterke mannen en de definitie van tirannie, met een focus op de politieke strategieën van Poetin. De discussie belicht hoe autoritaire leiders de 'chaosparadox' gebruiken om zichzelf als noodzakelijke verlossers te presenteren door middel van het creëren en vervolgens bezweren van crises. Daarnaast wordt de historische en religieuze basis van verzet tegen machtsmisbruik besproken, van de protestantse traditie tot de Amerikaanse 'checks and balances'. De spreker waarschuwt voor de erosie van democratische instituties door machtsconcentratie en pleit voor een terugkeer naar constructief wantrouwen en morele deugden om de rechtsstaat te beschermen.

In deze aflevering verkennen de sprekers het leven en werk van Aldous Huxley, met een focus op de verschuiving van een wereldbeeld van betekenisloosheid naar een zoektocht naar diepere zin. Ze analyseren hoe een leven gericht op louter consumptie en chemisch geluk kan leiden tot een verlies van werkelijke betekenis en sociale versnippering. De discussie gaat verder naar de spanning tussen materiële consumptie en het immateriële verlangen naar 'vreugde'. De sprekers introduceren het idee van het brein als filter voor bewustzijn en pleiten voor een 'houding van zijn' tegenover de consumentistische 'houdende van hebben', waarbij rust, aandacht en het beperken van economische macht essentieel zijn voor sociale vrijheid.

In deze aflevering onderzoeken historicus Erik Storm en host David Bogert de opkomst van nationalisme en de transformatie van identiteit. Ze bespreken hoe de verschuiving van religieuze en lokale loyaliteiten naar de moderne natiestaat een relatief recent fenomeen is, met de Franse Revolutie als cruciaal kantelpunt voor soevereiniteit. De discussie verkent het onderscheid tussen burgerschap (demos) en culturele identiteit (etnos), en hoe nationale identiteiten worden geconstrueerd via symbolen, onderwijs en rituelen. Daarnaast wordt de wisselwerking tussen nationalisme, globalisering en moderne geopolitieke spanningen geanalyseerd, waarbij ook de impact van migratie en sport op nationale binding aan bod komt.

Stel je voor: je krijgt een chip van Elon Musk in je hersenen, waardoor je met je gedachten een computermuis of robt kunt besturen. Klinkt als sciencefiction, maar het gebeurt nu al. Maaike Harmsen sprak met prak met de man die als eerste die chip kreeg geïmplanteerd. Musk wil met zo'n chip de mens verbeteren, en hij staat daar bepaald niet alleen in. Misschien heb je het nog niet door, maar er woedt op dit moment een strijd om wat een mens eigenlijk is. Ook AI – kunstmatige intelligentie – speelt daarin een grote rol. Of je het nou gebruikt of niet, de ontwikkelingen gaan razendsnel. En ze zijn fundamenteel. Een van de oprichters van Anthropic, een van de grootste AI-bedrijven ter wereld, zei onlangs: “Dit zijn niet de koude, berekenende robots die ons beloofd waren. Ik zal eerlijk zijn: we blijven dingen tegenkomen die mysterieus, of zelfs verontrustend zijn.” Opvallend genoeg zei hij dat terwijl hij naast de paus zat. Want ook paus Leo XIV mengt zich in dit debat. Hij schreef een fascinerende encycliek…

Zijn naam behoeft eigenlijk geen introductie: historicus Maarten van Rossem. Zeven jaar geleden was hij al eens te gast in De Ongelooflijke Podcast, maar sindsdien is de wereld flink veranderd. In zijn boek De 21e eeuw – die volgens Van Rossem eigenlijk al in 1979 begon – beschrijft hij de afgelopen vijftig jaar als een strijd tussen grote machten. Maar onder die machtspolitiek schuilt vaak iets anders: geloof in de markt, in de natie, in Amerika, China of Europa – en soms ook geloof in gevaarlijke sprookjes. Tegelijk noemt Van Rossem zichzelf een ongelovig mens. Het leven heeft volgens hem "geen enkele zin". Maar is dat wel zo? Leeft hij ook daadwerkelijk alsof niets betekenis heeft? En kunnen samenlevingen eigenlijk zonder grote verhalen? Daarnaast vertelt Maarten over een mystieke ervaring die hij ooit had, en vertelt hij spontaan over zijn favoriete kerkgebouwen. David Boogerd spreekt historicus Maarten van Rossem uiteraard samen met vaste gast theoloog Stefan Paas, hoogleraar aan de VU in Amsterdam en…

Raakt Nederland zijn ziel kwijt? Veel mensen voelen een leegte. In hun eigen leven - heeft het allemaal echt zin? - maar ook in de samenleving: wie zijn wij nog, en wat houdt ons bij elkaar? Je ziet die vraag terug in discussies over politiek, migratie, identiteit en de toekomst van ons land. Vorige week deelde politicus Pieter Omtzigt in De Ongelooflijke Podcast al zijn zorgen: de bezieling moet terugkeren in ons land. Maar de grote vraag blijft: hoe dan? Daarover spreken we met Theoloog der Nederlanden Arnold Huijgen. Zijn jaarthema is diepgaan: wat gebeurt er als mensen of samenlevingen door hun reserves heen raken? En waar vind je dan hoop? Arnold neemt ons mee in een fascinerend mini-college over de geschiedenis van de ziel: van Plato en Aristoteles tot Freud, hersenwetenschap en AI. Want als wij steeds vaker worden begrepen als brein, data of materie - wat raken we dan kwijt? En kan de christelijke traditie helpen om opnieuw bezieiling te vinden? David Boogerd spreekt Arnold Huijgen uiteraard samen met…

Meer dan een jaar geleden verliet hij de politiek - nu doet hij voor het eerst zijn verhaal, hier in De Ongelooflijke: Pieter Omtzigt. Hij was ruim 20 jaar Kamerlid en heeft daarin veel gezien en meegemaakt. Van de befaamde 'Omtzigt, functie elders' tot het blootleggen van het toeslagenschandaal. Van een kabinet dat hem wilde 'sensibiliseren' tot zijn eigen deelname aan het kabinet-Schoof - met de PVV. En van de haast messiaanse verwachtingen rond zijn eigen partij NSC tot de burn-out waardoor hij uiteindelijk mede de politiek verliet. Welke lessen trekt hij uit al die jaren? En hoe kijkt hij naar de grotere ontwikkelingen in de wereld, in Europa - waar hij als parlementariër onthutsende dingen meemaakte - en natuurlijk in Nederland. Een land dat volgens Omtzigt gebukt gaat onder een spirituele leegte. Waarom denkt hij dat we in een dystopische wereld zijn beland? En waar vinden we rust en bezieling? David Boogerd spreekt Pieter Omtzigt samen met vaste gast theoloog Stefan Paas, hoogleraar aan de VU in…

Ze schreef een opmerkelijk essay in Trouw - een essay dat ze zelf omschrijft als haar coming-out als gelovige. Want ja: na jarenlang zoeken durft schrijver Josha Zwaan dat inmiddels hardop te zeggen. Zwaan schreef de bestseller Parnassia en heeft een achtergrond als gedragswetenschapper. Gaandeweg haar leven ontdekte ze dat er iets nodig is wat groter is dan zijzelf om overeind te blijven. Iets dat verder gaat dan ratio, zelfhulp of controle. We praten ook over haar nieuwe roman Wilgenkind, die een indringende vraag stelt over mantelzorg: moet je zorgen voor iemand die niet goed voor jou heeft gezorgd? Josha had een moeizame relatie met haar ouders - maar wat kan er gebeuren als de dood dichtbij komt? David Boogerd spreekt Josha Zwaan samen met vaste gast Stefan Paas, theoloog en hoogleraar aan de VU Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht. 📜 Meld je aan voor onze nieuwsbrief en lees verdiepende Ongelooflijke artikelen via ons online platform (Substack), waaronder dit stuk over Hildegard von Bingen…

Van wie is de staat – de overheid – eigenlijk? Van het volk? Maar wélk volk dan? De boze burger die zich niet gehoord voelt, of de progressieve, activistische voorhoede die de wereld wil redden? Of is de staat in handen van een technocratische elite, die denkt met beleid, modellen en statistiek ieder probleem weg te organiseren? Onze gast, Paul Frissen, denkt al decennialang na over deze vragen. Paul is bestuurskundige, filosoof en De Groene Amsterdammer noemde hem onlangs een van de belangrijkste conservatieve denkers van Nederland. Frissen ziet een elite die is losgezongen van het volk - niet zozeer sociaal-economisch, maar vooral cultureel en moreel. Een elite die volgens hem zogenaamd seculier is - dat woord valt opvallend vaak in zijn boek - maar ondertussen een eigen geloof heeft opgebouwd. Prikkelende stellingen dus, die hij uitgebreid uitwerkt in zijn boek De neutrale staat. David Boogerd spreekt Paul Frissen samen met vaste gast Stefan Paas, theoloog en hoogleraar aan de VU Amsterdam en de…

Op 4 en 5 mei kijken we meestal terug op hoe het misging in de geschiedenis: hoe kan een land afglijden naar fascisme of nazisme? Maar vandaag draaien we het om: hoe blijft een land - een democratie - juist wél overeind? Historicus Beatrice de Graaf schreef een fascinerend essay voor De Ongelooflijke over de jaren ’30, met een intrigerende vraag: waarom werd Nederland toen géén fascistische staat, zoals nazi-Duitsland? Hoe bleef de democratie hier overeind - en wat kunnen wij daar vandaag van leren? Daarnaast kijken we naar misschien wel de interessantste actuele testcase: Hongarije. Viktor Orbán gold jarenlang als hét voorbeeld van hoe een moderne autocratie eruit kan zien - een model dat ook bewonderaars had bij politici als Trump en Wilders. Maar nu verloor hij de verkiezingen. Wat zegt dat? Stefan Paas heeft Hongaarse contacten en schetst een verrassender beeld: misschien hebben wij Orbán en Hongarije wel te eenzijdig bekeken. We bespreken dus twee momenten waarop de democratie onder druk stond - bijna…

Hij schrijft over de grote thema’s van het leven: ziekte, onrecht, geld - en nu ook vergeving. Telkens met dezelfde vraag: wat kunnen we hierover leren uit die oude verhalen en wijsheden van de Bijbel? Alain Verheij staat bekend als een eigenzinnig theoloog. Hij is columnist voor Trouw en heeft een bijzondere positie in het literaire landschap. Zijn boeken over de Bijbel schrijft hij bij een seculiere uitgeverij (Atlas Contact), zo ook zijn nieuwe boek: De prijs van vergeving. Vergeving is een onderwerp waar we als samenleving zichtbaar mee worstelen. In een tijd van gecancelde artiesten, schandalen, #MeToo en excuses voor het slavernijverleden rijst steeds opnieuw de vraag: hoe gaan we om met schuld, schaamte en tweede kansen? Blijkbaar is vergeven allesbehalve eenvoudig. Volgens Alain is het een van de moeilijkste én mooiste dingen die een mens kan doen. Tegelijkertijd kan vergeving ook gevaarlijk zijn. David Boogerd spreekt Alain Verheij uiteraard samen met vaste gast theoloog Stefan Paas, hoogleraar aan…

We moeten het echt over AI hebben. Zeker deze week. Want het was de week waarin Trump in de problemen kwam door een AI-gegenereerd plaatje. De week waarin in Nederland auto's mogen rondrijden die niet bestuurd worden door een mens, maar door kunstmatige intelligentie. En ook op het slagveld was er een primeur: Oekraïne maakte bekend dat het een vijandelijke stelling van de Russen had ingenomen, puur met robots - daar kwam geen enkele grondsoldaat aan te pas. Allemaal ondenkbaar zonder AI. De impact is dus enorm, en dat zorgt voor grote beloftes én grote vragen. Luidt AI het einde in van de mens, of gaan we dankzij AI een langer, gezonder en beter leven tegemoet? Dat is ook een van de vragen die zij stelt in haar boek De Machtscode: Marietje Schaake. Ze onderzoekt dit thema al lang en werkt zelf in het hart van Silicon Valley, waar ze als onderzoeker verbonden is aan Stanford University. Eerder zat ze tien jaar in het Europees Parlement voor D66. Wat is AI nou eigenlijk? Wat moeten we ermee? En hoe…

Ze is als schrijver een sensatie in Frankrijk, waar ze allerlei literaire prijzen won. En dat als Nederlandse, want daar komt ze vandaan. Ook hier kreeg haar boek Mensen van de dag vijf sterren in NRC, dat sprak van een 'droomdebuut'. Bijzonder dat haar boek zo aanslaat in het door en door seculiere Frankrijk, want haar deels autobiografische roman gaat over een protestantse domineesfamilie. Waarom raakt dat zo'n snaar in onze seculiere tijd? Misschien omdat het niet alleen gaat over een familie, maar ook over onze cultuur. Ze verbindt thema's als alzheimer, burn-out en geloofstwijfel telkens aan grotere, existentiële vragen. De dementerende opa als metafoor voor een samenleving die vergeet waar ze vandaan komt. De opgebrande vader als beeld van een beschaving die zichzelf heeft uitgeput. De twijfelende zoon als stem van een generatie die zich afvraagt: heeft het allemaal nog wel zin? En dat maakt haar een fascinerende gast - ook als je het boek niet hebt gelezen. Bovendien houdt ze, als iemand die zelf…

Hemelse schoonheid en de rauwe werkelijkheid van het leven - in deze aflevering proberen we die twee samen te brengen. Want hoe ga je om met lijden, schuld en wanhoop? En hoe kan de Matthäus Passion daarbij helpen? Welke inzichten biedt dit eeuwenoude meesterwerk ons vandaag nog? Daarover kan hij als geen ander vertellen. Hij is opgeleid tot psycholoog en theoloog - en hij heet Govert Jan Bach. En nee, die achternaam is geen toeval. Hij werkte in gevangenissen, de psychiatrie en in de suïcidepreventie. Daarnaast maakte hij programma’s over Bach en deed hij onderzoek naar de vraag: waarom raakt de Matthäus Passion juist in deze seculiere tijd zo’n snaar? En wat weet een man die decennialang oog in oog stond met het diepste menselijke lijden, over de troost die in deze muziek schuilgaat? Een uitgelezen moment om dat te bespreken - zo rond Pasen. David Boogerd spreekt Govert Jan Bach, uiteraard samen met vaste gast theoloog Stefan Paas, hoogleraar aan de VU Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht. 📜…

De tijd van alleen maar wakker schudden is voorbij. Het is tijd om te mobiliseren, om actief te worden. Dat zegt journalist Joris Luyendijk. Alhoewel, journalist… op dat vlak neemt hij een ingrijpend besluit. Hij voegt de daad bij het woord. Een jaar geleden was Joris ook te gast in De Ongelooflijke, en de impact was enorm: het werd zelfs de meest gedeelde Nederlandse podcastaflevering van dat jaar op Apple Podcasts. Joris luidde de noodklok: schrijf Amerika af als bondgenoot, want Nederland en Europa moeten zélf opstaan. Want dit zijn serieuze tijden, zei hij toen. Dat was een jaar geleden - en sindsdien is er nogal wat gebeurd. Denk aan Venezuela, Groenland en Iran, maar ook aan de politieke onrust in eigen land, waar een kabinet viel en een nieuw kabinet aantrad. Hoe staan we er nu voor? Zijn we op tijd serieus genoeg geworden? Of zijn we al te laat? En wat kunnen we doen - als land, als continent, maar ook als mens - om echt verschil te maken? Dit wordt geen doemdenkerige aflevering, we gaan ook op zoek…

Als je om je heen kijkt lijkt er soms een sluier van nihilisme en teleurstelling over de samenleving te liggen. Misschien wel in het bijzonder bij de millennials - de dertigers van nu. Een generatie die is opgegroeid met de belofte dat alles mogelijk is. Dat je moet doen wat je gelukkig maakt. Dat je vooral jezelf moet zijn. Maar wat als dat niet lukt? Wat als er sprake is van een verwachtingscrisis? Een term die schrijver en filosoof Doortje Smithuijsen gemunt heeft. In haar essay, dat ze schreef voor de Boekenweek, beschrijft Smithuijsen een generatie die tegelijk bevoorrecht én teleurgesteld is. En dat roept allerlei interessante vragen op. Daarnaast spreken we Smithuijsen over haar spraakmakende Volkskrant-essay over het groeiende fenomeen van open relaties - en waarom zij juist pleit voor monogamie. Doortje zegt dat ze van de kerk houdt. Maar wat weerhoudt haar ervan om zich gelovig te noemen? David Boogerd spreekt Doortje Smithuijsen samen met vaste gast Stefan Paas, theoloog en hoogleraar aan de Vrije…

‘We leven in absoluut historische tijden, zo woelig en intens dat we hoofdzaak en bijzaak soms niet meer van elkaar kunnen onderscheiden.’ Dat schrijft historicus én Denker der Nederlanden David Van Reybrouck in zijn essay voor De Maand van de Filosofie. Dit keer in gesprek met huis-historicus van De Ongelooflijke Beatrice de Graaf, die vorige week nog een bijzondere vondst deed in een Berlijns archief. Toepasselijk: twee historici aan tafel, in een tijd waarin volop geschiedenis wordt geschreven. Maar hoe onderscheiden we in deze woelige dagen eigenlijk de hoofdzaak van de bijzaak? Wat doet er nu werkelijk toe? Waarom staat de democratie onder druk? Hoe moet Europa zich opstellen? Waarom pleit Van Reybrouck voor een nieuwe ‘Berlijnse muur’? En wat heeft secularisatie te maken met de klimaatcrisis? Dat bespreekt David Boogerd met David Van Reybrouck en Beatrice de Graaf. Helaas zonder Stefan Paas, die deze week verhinderd is. 🏛 Luister nu ook onze spin-off De Ongelooflijke Geschiedenis, met Beatrice de Graaf…

De invloed van Big Tech - de grote technologiebedrijven - wordt steeds groter. Maar wie zijn de denkers achter die macht, en wat zijn hun - soms gevaarlijke - denkbeelden? Wat willen ze met de wereld… en met ons? Filosoof Haroon Sheikh kan dit als geen ander duiden. Hij studeerde in Leiden en Oxford, is bijzonder hoogleraar aan de VU in Amsterdam en senior wetenschapper bij de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Sheikh denkt veel na over de invloed van technologie - en dat gaat diep. Want het wereldbeeld van Big Tech vertoont soms bijna religieuze trekken: met ideeën over verlossing, esoterische geheimen en zelfs onsterfelijkheid. David Boogerd spreekt Haroon Sheikh uiteraard samen met vaste gast theoloog Stefan Paas, hoogleraar aan de VU in Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht. We gaan weer live met De Ongelooflijke! Donderdagavond 26 maart zijn we live in Flint Theater in Amsersfoort. Te gast is journalist en antropoloog Joris Luyendijk. Kaarten zijn te boeken via…

Zijn boek had een jaar geleden moeten verschijnen, maar toen kreeg hij een hartstilstand. En vier maanden geleden volgden er nóg twee. Maar hij overleefde het, gelukkig, en is bij ons te gast: filosoof Jurriën Hamer. Het boek heet: Wat vrijheid van je vraagt – Filosofie voor een bloedserieuze tijd. Jurriën kijkt als filosoof naar onze samenleving en ziet een cultuur van vrijblijvendheid die alomtegenwoordig is, van rechts tot links. Rechten kennen we inmiddels wel, zegt hij. Maar plichten? Die zijn we vergeten. Volgens Hamer hebben we het liberalisme hoogstens voor de helft gerealiseerd. Daarom pleit hij voor iets opvallends: een strenger liberalisme. Wat bedoelt hij daarmee? En hoe relevant is dat, nu er misschien wel het meest liberale kabinet ooit is aangetreden? In de media wordt Jurriën soms een seculiere dominee genoemd. Maar is hij dat wel? Of staat zijn werk eigenlijk bol van christelijke thematiek? Het leidt tot een interessant gesprek en bij vlagen pittige discussie. Deze aflevering had eigenlijk…

Het was zo'n dag die het Midden-Oosten en de wereld voorgoed kan veranderen. Israël en de VS vielen Iran aan en doodden onder meer opperbevelhebber Ayatollah Khamenei, zo meldt Trump. Volgens hem is 'het uur van de vrijheid aanstaande' voor het Iraanse volk. Maar wat gaat er nu écht veranderen? In Iran, de regio en de wereld? En waarom is dit niet alleen historisch maar ook geladen met diepere, symbolische betekenis? David Boogerd bespreekt het met twee Midden-Oosten experts: Bart Wallet, hoogleraar Joodse Geschiedenis aan de UvA, en Shermin Amiri, Midden-Oosten expert van Iraanse komaf die analyses schrijft voor onder meer Clingendael. Dit gesprek voerden we live op NPO Radio 1 in De Ongelooflijke Radio, vandaar de afwijkende audiovormgeving t.o.v. onze reguliere Ongelooflijke Podcasts. Vaste gast Stefan Paas was helaas verhinderd, maar is er D.V. volgende keer gewoon weer bij. We gaan weer live met De Ongelooflijke! Donderdagavond 26 maart zijn we live in Flint Theater in Amsersfoort. Te gast is journalist…

De onthullingen in de Epstein-files roepen de vraag op: hadden complotdenkers dan toch gelijk? Wordt deze wereld geregeerd door een perverse en verdorven elite? Of misschien beter gezegd: een hypocriete elite? Mensen die hoge idealen prediken, maar ondertussen dubieuze dingen doen op een privé-eiland, elkaar bevoordelen… of, hier in Nederland op kleinere schaal, politici die liegen over hun cv. De maskers vallen af – zo klinkt het – wie kan je nog vertrouwen? Hoe word je niet cynisch? En kan hypocrisie ook iets goeds zijn? Belangrijke vragen, zeker nu deze week het nieuwe kabinet aantreedt. David Boogerd gaat in gesprek met hét Ongelooflijke Duo: historicus Beatrice de Graaf, hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, en theoloog Stefan Paas, hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht. We gaan weer live met De Ongelooflijke! Donderdagavond 26 maart zijn we live in Flint Theater in Amsersfoort. Te gast is journalist en antropoloog Joris Luyendijk. Kaarten zijn te…

We voerden dit gesprek op een wel heel bijzondere plek: in Museum Gouda, te midden van een tentoonstelling die is ingericht door misschien wel de grootste schrijver van Nederland: Arnon Grunberg. Een tentoonstelling waarin ‘geloof’ centraal staat - hoe Ongelooflijke wil je het hebben? En Arnon zou Arnon niet zijn als hij dit thema niet verbindt aan grote, urgente onderwerpen. Want, zo stelt hij: ‘Geloven is nadenken over het offer.’ Dat is actueel, want we leven in een tijd waarin offers worden gevraagd. Wat hebben we ervoor over om ons te verdedigen tegen Rusland? En mag dat ook financiële offers vragen - denk aan de bezuinigingen die de nieuwe regering wil doorvoeren? Arnon Grunberg schreef een exclusief essay voor De Ongelooflijke, waarin hij de indringende vraag stelt: Wat gebeurt er met offers en zingeving als God steeds meer ontbreekt in onze samenleving? Een echte Grunberg, mogen we wel zeggen: scherpe observaties, mooie zinnen en gedachten die je aan het denken zetten. Je kunt het essay hier lezen.…

Wat is er aan de hand met onze jongeren? Ze zijn vaker angstig, overprikkeld, depressief en opvallend vaak eenzaam. Maar wat zit daarachter? En wat zegt dat over onze samenleving? Een van de mooie dingen van het maken van De Ongelooflijke Podcast is dat we veel interessante en betrokken luisteraars hebben. Luisteraars die meedenken - en ons soms ook kritisch mailen. Zoals onze gast van vandaag: Pauline Calmez. Pauline denkt niet alleen na over jongeren en mentale gezondheid, ze staat ook met haar voeten in de klei. Met haar stichting Netwerk Nieuw Rotterdam werkt ze jaarlijks met meer dan 1.500 kwetsbare jongeren. In haar mail schreef ze dat er iets ontbreekt in de manier waarop wij - en veel andere media - spreken over jongeren en hun problematiek. Volgens haar kijken we te vaak te eenzijdig. Daarbij spreekt Pauline ook uit eigen ervaring. Ze was zelf in zekere zin een kwetsbare jongere, ze werd gepest. Pauline moest van ver komen, maar maakt inmiddels een vrij stormachtige carrière door. Ze stond in de…

In Den Haag werd vrijdag een nieuw coalitieakkoord gepresenteerd. Belangrijk natuurlijk, in een tijd waarin alles lijkt te verschuiven in de wereld. Nederland, en vooral ook Europa, moet zichzelf opnieuw uitvinden – en loskomen van Amerika. Zo klinkt het althans. Maar kan dat? En zo ja: hoe dan? Econoom Paul Schenderling is een van de scherpste duiders die wij kennen. Niet voor niets is hij al voor de vijfde keer te gast in De Ongelooflijke Podcast. We kennen Paul als inspirerend en hoopvol, maar in een nieuw essay van zijn hand proefden we een andere toon. Alarmerend. Unheimisch. Kunnen we eigenlijk nog wel veranderen? Maar vrees niet, Paul zou Paul niet zijn als hij niet óók ergens inspiratie vindt. En die vond hij in een verloren gewaande speech van Martin Luther King, over wat hij noemde ‘de grote kwaden van onze tijd’. En de inspiratie uit dat stuk, weet Paul als geen ander over te brengen, zo hoor je in het laatste half uur. David Boogerd spreekt Paul Schenderling uiteraard samen met vaste gast…

We leven in een broeierige tijd. Er is veel onbehagen en onvrede in de samenleving: tegen de politiek, de media en het establishment. Waar komt die onvrede ten diepste vandaan? En is er een antwoord op te vinden? Dat zijn vragen waar hij al decennia over nadenkt: filosoof Ad Verbrugge. Volgens hem staan we aan de vooravond van een groot kantelpunt, vergelijkbaar met de val van de Berlijnse Muur of de Reformatie. Verbrugge doceert filosofie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en is oprichter van het YouTube-kanaal De Nieuwe Wereld. Dat kanaal wordt maandelijks meer dan een miljoen keer bekeken en geldt voor velen als alternatief voor de mainstream media. Het geluid is er vaak conservatiever, rechtser en kritischer op de gevestigde orde. Critici vinden het soms té alternatief en wijzen op de flirt met complotdenken. Ad Verbrugge heeft een groot bereik en raakt met zijn cultuurfilosofie duidelijk een snaar. Maar waar zit dat precies in? En wat zegt dat over het tijdsgewricht waarin we leven? David Boogerd…

Wat is er nou écht aan de hand in de wereld? Iran, Venezuela, Groenland, Oekraïne, Trump, Poetin... waarom voelt de internationale politiek zo chaotisch? En belangrijker: hoe komen we hier weer uit? In deze aflevering bespreken we waarom brute machtspolitiek terug is op het wereldtoneel, maar ook waarom dat uiteindelijk niet werkt. En wat betekent dit voor Europa? Worden we een speelbal of een wereldmacht? Een verhaal zoals je dat nog nergens gehoord hebt, met hét Ongelooflijke Duo: historicus Beatrice de Graaf van de Universiteit Utrecht en theoloog Stefan Paas van de VU in Amsterdam en de Theologische Unviersiteit Utrecht. 🏛 Luister nu De Ongelooflijke Geschiedenis! 📜 Meld je aan voor onze nieuwsbrief en lees verdiepende Ongelooflijke artikelen zoals dit recente stuk van David over Trump via ons online platform (Substack) 📺 Bekijk onze gesprekken op YouTube 📱 Volg De Ongelooflijke op Instagram 📱 Volg David op LinkedIn of Blue Sky 📱 Volg Stefan op LinkedIn Relevante afleveringen: 🎧 #241 - De denkers achter…

Het is 25 jaar geleden dat prostitutie in Nederland volledig legaal werd. Het zogenoemde ‘oudste beroep ter wereld’ kun je maar beter goed reguleren, zo was de gedachte. Heel vooruitstrevend; dat vond zij destijds ook. Maar inmiddels is ze er – na jarenlang onderzoek – nogal anders over gaan denken. Te gast is journalist Renate van der Zee. Ze noemt zichzelf 'een radicaal feminist' en doet al jaren onderzoek naar prostitutie en mensenhandel. Ze schrijft onder meer voor de Volkskrant en de Britse krant The Guardian. Waarom blijft Nederland prostitutie zien als ‘gewoon werk’ en wat zegt dat over ons mensbeeld en onze visie op seksualiteit? Er komt veel langs in dit gesprek. Zo spreken we over de erfenis van de seksuele revolutie – hoe moeten we daar nu naar kijken? – en legt Renate uit waarom Jezus volgens haar een feminist was. Een boeiend, gelaagd gesprek van David Boogerd met Renate van der Zee en uiteraard ook vaste gast theoloog Stefan Paas, hoogleraar aan de VU in Amsterdam en de Theologische…

Zijn wij ons brein? Zijn wij als mensen niet meer dan een optelsom van chemische processen in onze hersenen, die ons doen en laten bepalen? Of zijn wij méér dan dat? Hebben we een vrije wil? En misschien zelfs een ziel - of iets dat daarop lijkt? Het zijn grote, existentiële vragen die opduiken zodra je gaat nadenken over neurowetenschap en religie. En precies daar houdt André Aleman zich mee bezig. Hij is hoogleraar neurocognitie en mentale gezondheid aan de Universiteit Maastricht, lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, en schrijver van het boek De ziel van het brein. Een internationaal vooraanstaande hersenwetenschapper dus, die zich ook buigt over vragen als: is geloof in God uiteindelijk een product van de hersenen? Of schuilt er meer achter religieuze en spirituele ervaringen? Wat gebeurt er eigenlijk in het brein tijdens gebed? En kan hij als hersenwetenschapper chocola maken van bijna-doodervaringen? David Boogerd in gesprek met André Aleman en uiteraard ook met vaste gast…

Hij is misschien wel een van de meest bijzondere gasten die we ooit hebben gehad – in ieder geval qua beroep: forensisch patholoog Frank van de Goot. Daar zijn er maar een handvol van in Nederland. Frank onderzoekt lichamen om vast te stellen wat de doodsoorzaak is – en of er mogelijk opzet in het spel is geweest. Hij is de bekendste patholoog van Nederland en verschijnt vaker in de media. In zijn boek Post Mortem beschrijft hij indringende en fascinerende casussen waarbij hij betrokken was, en die regelmatig tot onverwachte doorbraken hebben geleid. Zijn leven staat in het teken van het zoeken naar waarheid: logisch denken, observeren en deduceren. Tegelijkertijd staat hij open voor het onverklaarbare. Zijn lijftekst komt – en daar houden we van - uit de Bijbel. Frank noemt zichzelf zonder omhaal een autist en zegt dat juist dát hem beter maakt in zijn werk. Hij luidt bovendien de noodklok over het feit dat in Nederland veel te weinig doden worden onderzocht. Daardoor zijn we vaak onwetend – of erger nog:…

Misschien wel een van onze favoriete afleveringen van het jaar. Hoe betrouwbaar zijn de historische bronnen over Jezus - en dan met name de evangeliën? Geurt Henk van Kooten doet daar baanbrekend onderzoek naar. De vorige keer dat we hem spraken, hadden we zelfs een heuze scoop (en dat gebeurt niet vaak rondom Jezus). Van Kooten is hoogleraar in Cambridge, op wat ook wel de 'Real Madrid van de leerstoelen' wordt genoemd, een prestigieuze positie. Met een belangrijk onderzoeksveld, zeker zo vlak voor Kerst. Want alles rondom Jezus is historisch onderzocht. Zelfs de beroemde Kerstster van Bethlehem. Op basis daarvan denkt Geurt Henk zelfs te kunnen bepalen wat de meest waarschijnlijke geboortedatum van Jezus is. Zet je detectivehoed op, want in deze aflevering gaan we ruim anderhalf uur speuren door de bronnen over Jezus. Hoe sterk zijn de evangeliën als historische bronnen? Wie waren de schrijvers, en waren dat ooggetuigen? En misschien wel de belangrijkste vraag: wat is eigenlijk dat evangelie - dat ‘goede…

Wordt onze cultuur - en ook onze christelijke cultuur -bedreigd? Of je nu naar links kijkt of naar rechts: overal klinkt het gevoel dat we iets kwijtraken. Dat we grip verliezen op onze cultuur, tradities, identiteit en moraliteit. En daarom, zo hoor je steeds vaker, moeten we méér opkomen voor onze christelijke cultuur. Weerbaarder zijn, en feller van ons af bijten. Maar wat is eigenlijk een goede vorm van weerbaarheid? Welke houding is wijs, moedig en… christelijk? Daarover gaat David Boogerd in gesprek met hét Ongelooflijke duo: historicus Beatrice de Graaf (Universiteit Utrecht) en theoloog Stefan Paas (Vrije Universiteit Amsterdam / Theologische Universiteit Utrecht). Live, voor 800 Ongelooflijke luisteraars, in een uitverkochte Goudse Schouwburg in Gouda. 🏛 Luister nu De Ongelooflijke Geschiedenis! 📜 Meld je aan voor onze nieuwsbrief en lees verdiepende Ongelooflijke artikelen (zoals het essay van Stefan over conservatisme) via ons online platform (Substack) 📺 Bekijk onze gesprekken op YouTube 📱 Volg…

Er is iets geks aan de hand in Nederland. We behoren tot de welvarendste en gelukkigste landen ter wereld, en toch worden we steeds angstiger en somberder. 'Nederland is een therapiecultuur geworden', stelt religiewetenschapper Katie Vlaardingerbroek in haar nieuwe boek Nederland Therapieland. Het probleem? Al die therapie maakt ons niet per se beter, maar soms juist zieker. Katie spreekt niet alleen als onderzoeker, maar ook uit ervaring: ze zat zelf lang in de GGZ vanwege psychische klachten. Die combinatie levert een uniek perspectief op. Ze ziet dat therapie niet meer slechts een behandelvorm is, maar een complete cultuur. Een cultuur die lijkt op religie. Een staatsreligie zelfs. Katie schuwt de controverse niet, maar denkt gelukkig ook in oplossingen. Afgelopen vrijdag kon je al een voorpublicatie lezen op De Ongelooflijke Substack, en ze praat minstens zo goed als ze schrijft. David Boogerd spreekt Katie Vlaardingerbroek uiteraard samen met vaste gast theoloog Stefan Paas, hoogleraar aan de VU in…

Veel mensen kijken uit naar 5 december vanwege Sinterklaas. Maar activist en dichter Jerry Afriyie – onder meer bekend van Kick Out Zwarte Piet – kijkt al vijftien jaar reikhalzend naar deze datum uit. Aanstaande vrijdag, 5 december, legt hij na een lange en turbulente strijd zijn werk neer. Zijn stichting Nederland Wordt Beter, waar Kick Out Zwarte Piet onder valt, stopt ermee. Afriyie zegt namelijk dat hij als activist al zijn doelen heeft bereikt. En dat hoor je niet vaak. Hoe reflecteert hij op de strijd die hij gevoerd heeft? Een strijd die al bijna honderd jaar teruggaat, zo hoor je in deze aflevering. Wat zegt deze strijd over Nederland, onze cultuur en misschien ook wel over religie? David Boogerd spreekt Jerry Afriyie uiteraard samen met vaste gast Stefan Paas, theoloog en hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam en de Theologische Universiteit Utrecht. 🏛 Luister nu De Ongelooflijke Geschiedenis! 📜 Meld je aan voor onze nieuwsbrief en lees verdiepende Ongelooflijke artikelen (zoals het essay…

Ons denken over seks is niet uit de lucht komen vallen. Of het nou gaat over het huwelijk, de positie van de vrouw en homoseksualiteit: de geschiedenis is complex en beladen. Maar altijd fascinerend. Wat heeft onze seksuele moraal gevormd? En wat als de seksuele revolutie niet pas begon in de jaren ‘60, maar in de eerste eeuw na Christus? Luister nu De Ongelooflijke Geschienis - met Beatrice de Graaf en Stefan Paas - in je favoriete podcast-app: Spotify Apple Podcasts NPO Luister Podimo En vergeet je niet abonneren zodat je ook de volgende afleveringen niet hoeft te missen.

Diederik Samsom is misschien wel een van de interessantste politici van de afgelopen twintig jaar. Als leider van de PvdA haalde hij in 2012 maar liefst 38 zetels – kom daar nu maar eens om. Hij verloor die verkiezingen van Mark Rutte (41 zetels), met wie hij vervolgens ging samenwerken. En de PvdA lijkt daar nooit helemaal meer van hersteld. Toch draait zijn carrière vooral om één groot thema: klimaat. Als stafchef van eurocommissaris Frans Timmermans was Samsom de architect achter de Europese Green Deal – een van de meest ingrijpende klimaatpakketten ooit. Zijn nieuwe boek Groene Supermacht gaat daarover. En ja, over klimaat kun je somber worden. Maar volgens Samsom is pessimisme misplaatst. Hij schrijft: “Vergeet het vuur, het wiel of zelfs de drie eerdere industriële revoluties. Wat nu wordt gepresteerd, is nog nooit vertoond. De mens blijkt – alsnog – tot iets magisch in staat. Gaan we het dan tóch nog redden?" Hoe urgent is de situatie echt? Miljardair Bill Gates – die Samsom regelmatig sprak in…

We moeten het over Rusland hebben. De dreiging lijkt toe te nemen: mysterieuze drones duiken overal in Europa op, en er is meer aan de hand “De Russen zijn er al,” schrijft historicus Beatrice de Graaf in NRC. “Maar waar zijn wíj?” Dat is de urgente vraag die Beatrice opwerpt. Ze doet onderzoek naar Russische inmenging en ziet zorgwekkende ontwikkelingen. Want Rusland voert niet alleen oorlog met wapens, maar ook met verhalen - cultureel, politiek en zelfs religieus. Kunnen we Rusland wel aan? En hoe stevig staan wij zelf eigenlijk in onze schoenen? David Boogerd gaat daarover in gesprek met het Ongelooflijke duo: historicus Beatrice de Graaf van de Universiteit Utrecht en theoloog Stefan Paas van de VU in Amsterdam en de Theologische Unviersiteit Utrecht Het gesprek vond plaats tijdens het EO Ondernemers Event in het EO-gebouw. We gaan weer live met De Ongelooflijke! Maandagavond 8 december zijn we live met Beatrice de Graaf in de Goudse Schouwburg in Gouda. Kaarten zijn te boeken via eo.nl/ongelooflijke. 🏛…